آمریکا بیش از این نمی تواند در انتظار انصراف ترکیه از تمایلات خودخواهانه و بازگشت این کشور به حوزه برخوردهای منطقی بماند . به عبارت دیگر می توان گفت بازیگر دیگری باید نقش ترکیه به عنوان شریک جامعه غربی را بر عهده بگیرد. علاوه بر تمایل برای ایفای نقش بازیگر منطقه ای، منابع و تمایلات موجود نیز در این رابطه تاثیر گزار هستند. در منطقه خاور نزدیک به غیر از ایران هیچ کشور دیگری قادر به ایفای این نقش نیست. ایران به عنوان شریک طراز اول منطقه ای به صورت کامل در چشم انداز معادلات قدرت های جهانی جای می گیرد. اهمیت این چشم انداز در این نیست که از منافع آمریکا نشات می گیرد. این معادله می تواند توسط هر کدام از دولت های بعدی آمریکا نیز هماهنگ شود. اگر آمریکا در طی سه دهه اخیر در پی اجرای ایده "مثلث مدیریت شونده" با حضور ترکیه، ایران و روسیه بوده است، در حال حاضر سعی دارد با تمرکز بر همکاری با ایران اولویت های خود در منطقه را مورد بازنگری قرار دهد. البته روابط ایران و آمریکا همچنان با مخالفت های محافظه کاران داخلی دو کشور مواجه خواهند شد، با این وجود در برخی از محورها توافقاتی حاصل شده است. در رابطه با قفقاز جنوبی تحولات بسیار سریعتر در جریان هستند. افزایش تاثیر گزاری ایران موجب به حاشیه رانده شدن روسیه و ترکیه خواهد شد. در رابطه با ارمنستان و گرجستان هیچ مشکلی وجود ندارد و این دو کشور مایل به افزایش تاثیر گزاری ایران هستند، زیرا طعم محاصره ترکیه با همکاری جمهوری آذربایجان را تجربه کرده اند. با این وجود آمریکا و انگلیس مایل به بهبود روابط میان ایران و آذربایجان هستند. توافق آمریکا و روسیه برای مهار ترکیه غیر ممکن بنظر می رسد، گرچه در این خصوص برخی دیدگاه ها از سوی محافل دانشگاهی مطرح شده است. روسیه همواره مایل به قرار گرفتن در جایگاه برتر بوده و ظاهرا تصمیم بر این گرفته است تا در این مسیر توجه ای به همکاری های خود با آمریکا نداشته باشد و تمایل به ایفای نقش در بازی بزرگتر و مهم تری را از خود بروز داده است. به اعتقاد آمریکایی ها نزدیکی آمریکا و ایران منجر به کاهش تمایلات ترکیه خواهد شد. به اعتقاد تحلیلگران ایرانی در شرایط بهبود روابط با آمریکا ایران نباید فرصت آغاز بازی جدید با قدرت های موجود در خاورمیانه و مناطق دیگر را از دست بدهد. البته ایرانی ها سعی دارند بازی خود را پیچیده تر از آن چیزی که تصور می رود نشان دهند زیرا سیاست منطقه ایران هنوز شکل کامل به خود نگرفته است و هنوز مشخص نیست که قدرت های منطقه ای تا چه حد از ابتکارات ایران استقبال خواهند کرد. برای همه مشخص است که در حال حاضر آمریکایی ها علاقه ای به روابط ایران با کشورهای منطقه خاورمیانه ندارند و به جای آن روابط ایران و روسیه در کانون توجه قرار دارد. حتی روابط ایران و ترکیه نیز برای آمریکا از منظر تمایلات روسیه اهمیت دارد. کاملا مشخص است که آمریکا درصدد پیچیده تر نمودن بازی منطقه ای است گرچه تحلیلگران آمرکایی تاکید دارند این پیچیدگی خودجوش می باشد. حتی اگر چنین تصور کنیم که آمریکا دارای چشم انداز کاملی در سیاست منطقه ای نیست، با این وجود می توان انتظار داشت آمریکا با کمک به تقویت جایگاه ایران درصدد مقابله با قدرت بی پایه ترکیه و روسیه برآید. تا چند سال پیش دورنمای منطقه قفقاز حاکی از رکود بود، اما در حال حاضر دورنمای کاملا جدیدی در رابطه با تبدیل شدن این منطقه به عرصه تحرکات سیاسی ایجاد شده است که کاملا قابل قیاس با منطقه خاورمیانه است. در این خصوص رویکرد اتحادیه اروپا و قدرت های اروپایی در قبال این بازی آمریکا جالب توجه خواهد بود. اروپایی ها سعی دارند منطقه قفقاز را به عنوان جزئی از عامل امنیت اروپا به حساب آورند، اما در این مسیر مانع عمده روسیه است. پس از برنامه همکاری شرقی، اتحادیه اروپا اکنون آماده استقبال از هرگونه ابتکار آمریکا برای پایان دادن به انحصار روسیه است. سیاست های تهاجمی و انحصارطلبانه روسیه مانع از دیده شدن ترکیه شده است که با سیاست های خود می تواند تهدیدی جدی برای منافع غرب به حساب آید. آمریکا با پیشنهاد نقش در بازی های منطقه ای خود درصدد احیای حق حاکمیت ارمنستان بوده و تمایل خود برای گسترش روابط ارمنستان و ناتو را پنهان نمی کند. انفعال اروپایی ها، محاصره ارمنستان و به فراموشی سپردن آن، چندان منطبق با منافع آمریکا نیست. بی شک آمریکا در صدد ایجاد محور جدید بالکان-دریای سیاه- گرجستان- ارمنستان- جمهوری آذربایجان-ایران و تنگه هرمز است. البته این تنها نخستین تجربه است و ارمنستان می تواند به راحتی از این ساختار بیرون گذاشته شود؛ آن چنانکه به صورت موفقیت آمیزی از برنامه همگرایی با اتحادیه اروپا نیز کنار گذاشته شد.
نویسنده: ایگور مرادیان

منبع: "Lragir.am" ارمنستان

روبرت مارکاریان